नवी दिल्ली : उच्च शिक्षणासाठी परदेशात जाण्याचे स्वप्न पाहणाऱ्या हजारो भारतीय विद्यार्थ्यांसाठी चिंताजनक चित्र समोर आले आहे. लाखो रुपये खर्च करून आणि परदेशातील नामांकित विद्यापीठांमधून पदवी मिळवूनही अनेक भारतीय विद्यार्थ्यांना नोकरी मिळत नसल्याचे वास्तव पुढे आले आहे. जागतिक आर्थिक मंदी, बदलती स्थलांतर धोरणे आणि रोजगार बाजारातील वाढती स्पर्धा यामुळे परदेशातील शिक्षणानंतरच्या संधींवर मोठा परिणाम होत असल्याचे एका अहवालातून स्पष्ट झाले आहे.
दरवर्षी भारतातून लाखो विद्यार्थी अमेरिका, कॅनडा, ब्रिटन, ऑस्ट्रेलिया, जर्मनी आणि इतर देशांमध्ये उच्च शिक्षणासाठी जातात. उत्तम शिक्षण, जागतिक दर्जाचे करिअर आणि आकर्षक पगार या अपेक्षेने अनेक कुटुंबे मोठ्या प्रमाणावर आर्थिक गुंतवणूक करतात. काही प्रकरणांमध्ये विद्यार्थ्यांच्या शिक्षणासाठी 30 लाख ते 1 कोटी रुपयांपर्यंत खर्च केला जातो. मात्र पदवी पूर्ण झाल्यानंतर अपेक्षित नोकरी न मिळाल्याने अनेक विद्यार्थ्यांवर आर्थिक आणि मानसिक ताण वाढत आहे.
‘स्टुडंट सर्कस’च्या अहवालानुसार, परदेशात शिक्षण पूर्ण करणाऱ्या मोठ्या संख्येने भारतीय विद्यार्थ्यांना शिक्षणाशी सुसंगत नोकरी मिळत नाही. अनेकांना कमी वेतनाच्या नोकऱ्या स्वीकाराव्या लागत आहेत, तर काही विद्यार्थ्यांना शिक्षण पूर्ण झाल्यानंतर भारतात परतण्याचा निर्णय घ्यावा लागत आहे. विशेषतः तंत्रज्ञान, आयटी आणि स्टार्टअप क्षेत्रातील भरती मंदावल्याने रोजगाराच्या संधी कमी झाल्या आहेत.
अमेरिका, कॅनडा आणि ब्रिटनसारख्या देशांनी अलीकडच्या काळात व्हिसा आणि स्थलांतर नियम अधिक कडक केले आहेत. कंपन्यांकडून परदेशी कर्मचाऱ्यांच्या नियुक्तीमध्येही सावध भूमिका घेतली जात आहे. परिणामी आंतरराष्ट्रीय विद्यार्थ्यांना कायमस्वरूपी नोकरी मिळवणे अधिक कठीण होत असल्याचे तज्ज्ञांचे मत आहे.
परदेशातील वाढती महागाई हे देखील एक मोठे आव्हान ठरत आहे. शिक्षण शुल्क, निवास, प्रवास आणि दैनंदिन खर्च भागवताना अनेक विद्यार्थ्यांना शैक्षणिक कर्जाचा आधार घ्यावा लागतो. पदवी मिळाल्यानंतर नोकरी न मिळाल्यास या कर्जाचा बोजा अधिक वाढतो. त्यामुळे अनेक विद्यार्थी आणि त्यांच्या कुटुंबीयांमध्ये चिंतेचे वातावरण निर्माण झाले आहे.
शिक्षण क्षेत्रातील तज्ज्ञांच्या मते, परदेशात जाण्यापूर्वी विद्यार्थ्यांनी केवळ विद्यापीठाची प्रतिष्ठा न पाहता त्या देशातील रोजगार परिस्थिती, उद्योगक्षेत्रातील मागणी, व्हिसा धोरणे आणि करिअरच्या संधींचा सखोल अभ्यास करणे आवश्यक आहे. तसेच कौशल्यविकास, इंटर्नशिप आणि नेटवर्किंग यांवरही भर देणे गरजेचे असल्याचे ते सांगतात.
दरम्यान, परदेशातील शिक्षणाचे आकर्षण कायम असले तरी बदलत्या जागतिक परिस्थितीमुळे केवळ परदेशी पदवी म्हणजे हमखास नोकरीची हमी राहिलेली नाही. त्यामुळे विद्यार्थ्यांनी आणि पालकांनी आर्थिक गुंतवणूक करण्यापूर्वी वास्तववादी नियोजन करण्याची गरज निर्माण झाली आहे.
