मुंबईतील बीकेसीमध्ये दर शुक्रवारी ‘नो कार’; देशातील पहिला ‘कार फ्री फ्रायडे’ उपक्रम नेमका काय?
मुंबई
देशाची आर्थिक राजधानी असलेल्या मुंबईत वाहतूक कोंडी, वाढते प्रदूषण आणि कार्बन उत्सर्जन यांसारख्या समस्यांवर उपाय शोधण्यासाठी एक महत्त्वपूर्ण पाऊल उचलण्यात आले आहे. मुंबईतील वांद्रे-कुर्ला संकुल (बीकेसी) परिसरात दर शुक्रवारी ‘कार फ्री फ्रायडे’ उपक्रम राबविण्यात येणार असून, हा देशातील अशा प्रकारचा पहिलाच प्रयोग असल्याचे सांगितले जात आहे. या उपक्रमामुळे खासगी वाहनांचा वापर कमी करून सार्वजनिक वाहतूक, सायकलिंग आणि पायी चालण्याला प्रोत्साहन देण्याचा प्रयत्न केला जाणार आहे.
बीकेसी हा मुंबईतील सर्वात महत्त्वाचा व्यावसायिक आणि आर्थिक केंद्रांपैकी एक मानला जातो. येथे अनेक राष्ट्रीय आणि आंतरराष्ट्रीय कंपन्यांची कार्यालये, वित्तीय संस्था, सरकारी कार्यालये तसेच व्यावसायिक संकुले आहेत. दररोज हजारो कर्मचारी आणि नागरिक या भागात ये-जा करत असल्याने वाहतूक कोंडी ही मोठी समस्या बनली आहे. याच पार्श्वभूमीवर ‘कार फ्री फ्रायडे’ उपक्रमाची संकल्पना पुढे आली आहे.
या उपक्रमांतर्गत प्रत्येक शुक्रवारी बीकेसीमध्ये कामासाठी येणाऱ्या नागरिकांना शक्यतो खासगी कारचा वापर टाळण्याचे आवाहन करण्यात येणार आहे. त्याऐवजी लोकांनी लोकल ट्रेन, मेट्रो, बस, शेअर्ड मोबिलिटी सेवा, सायकल किंवा पायी प्रवासाचा पर्याय स्वीकारावा, अशी अपेक्षा व्यक्त करण्यात आली आहे. यामुळे रस्त्यांवरील वाहनांची संख्या कमी होऊन वाहतुकीचा ताण कमी होण्यास मदत होणार आहे.
तज्ज्ञांच्या मते, महानगरांमध्ये वाहतूक कोंडी आणि प्रदूषण कमी करण्यासाठी अशा प्रकारचे उपक्रम प्रभावी ठरू शकतात. जगातील अनेक शहरांमध्ये ‘कार फ्री डे’ किंवा ‘कार फ्री झोन’ संकल्पना यशस्वीपणे राबविण्यात आली आहे. त्याच धर्तीवर मुंबईतही हा प्रयोग सुरू करण्यात येत आहे.
या उपक्रमाचा आणखी एक महत्त्वाचा उद्देश म्हणजे पर्यावरण संवर्धन. खासगी वाहनांचा वापर कमी झाल्यास इंधनाची बचत होईल, कार्बन उत्सर्जन घटेल आणि वायूप्रदूषण कमी करण्यास मदत मिळेल. तसेच नागरिकांमध्ये शाश्वत वाहतूक व्यवस्थेबाबत जागरूकता निर्माण होण्यासही हातभार लागेल.
बीकेसीमधील अनेक कॉर्पोरेट कंपन्या, व्यावसायिक संस्था आणि कार्यालयांनी या उपक्रमाला सकारात्मक प्रतिसाद दिल्याचे सांगितले जात आहे. कर्मचारी सार्वजनिक वाहतुकीचा वापर करतील यासाठी काही कंपन्या विशेष जनजागृती मोहीम आणि प्रोत्साहनात्मक उपक्रमही राबविण्याच्या तयारीत आहेत.
दरम्यान, ‘कार फ्री फ्रायडे’ उपक्रमाची अंमलबजावणी कितपत प्रभावी ठरते, वाहनांची संख्या किती कमी होते आणि नागरिकांचा प्रतिसाद कसा मिळतो, यावर प्रशासनाचे विशेष लक्ष असणार आहे. हा प्रयोग यशस्वी ठरल्यास मुंबईतील इतर व्यावसायिक भागांमध्येही अशा प्रकारचे उपक्रम राबविण्याचा विचार होऊ शकतो.
वाहतूक व्यवस्थेतील बदल, पर्यावरण संरक्षण आणि शाश्वत शहरी विकास यांचा समतोल साधण्याच्या दृष्टीने बीकेसीमधील ‘कार फ्री फ्रायडे’ हा उपक्रम महत्त्वाचा टप्पा मानला जात असून, त्याकडे संपूर्ण देशाचे लक्ष लागले आहे.
