देशी गोवंश संवर्धनाला वेग; अनुदानवाढ आणि अटी शिथिल करण्याची शेतकऱ्यांची मागणी
मावळ :
देशी गायींचे संवर्धन आणि गोशाळांना आर्थिक आधार देण्यासाठी राज्य शासनाने सुरू केलेली ‘लाडकी गाय’ योजना मावळ तालुक्यात प्रभावी ठरत आहे. या योजनेमुळे गोशाळांमधील देशी गायींच्या संगोपनाला नवे बळ मिळाले आहे. चारा, औषधोपचार आणि देखभालीसाठी मिळणाऱ्या मदतीमुळे अनेक गोशाळांना दिलासा मिळत आहे. मात्र, देशी गायींच्या संगोपनाचा वाढता खर्च लक्षात घेता अनुदानात वाढ करावी, अशी मागणी आता पशुपालकांकडून जोर धरू लागली आहे.
मावळ तालुका दुग्ध व्यवसायासाठी ओळखला जातो. ग्रामीण भागात अनेक शेतकरी पशुपालनावर अवलंबून आहेत. पूर्वी खिल्लार, गीर आणि साहिवाल या देशी जातींच्या गायी मोठ्या प्रमाणावर आढळत होत्या. मात्र, बदलत्या काळात संकरित गायींचे प्रमाण झपाट्याने वाढले. अधिक दूध उत्पादनामुळे शेतकऱ्यांचा कल संकरित गायींकडे वळला. त्यामुळे देशी गोवंशाचे प्रमाण कमी होऊ लागले होते.
देशी गायींचे दूध आरोग्यासाठी उपयुक्त मानले जाते. मात्र, त्यांचे संगोपन खर्चिक आहे. या गायींचे दूध उत्पादन मर्यादित असते. वासरू दगावल्यास दूधही बंद होते. त्यामुळे अनेक शेतकरी देशी गायींपासून दूर जात होते. हीच परिस्थिती बदलण्यासाठी शासनाने ‘लाडकी गाय’ योजना सुरू केली आहे. महाराष्ट्र गोसेवा आयोगामार्फत ही योजना राबवली जात आहे.
मावळातील नोंदणीकृत गोशाळांना या योजनेचा थेट लाभ मिळत आहे. अनेक संस्थांनी भाकड आणि देशी गायींचे संगोपन सुरू ठेवले आहे. शासनाच्या मदतीमुळे गोशाळांचा आर्थिक ताण काहीसा कमी झाला आहे.
पशुपालकांनी योजनेतील काही त्रुटींवरही बोट ठेवले आहे. सध्या या योजनेचा लाभ केवळ नोंदणीकृत गोशाळा आणि संस्थांनाच मिळतो. वैयक्तिक शेतकऱ्यांकडेही अनेक देशी आणि भाकड गायी आहेत. तरीही त्यांना या योजनेचा लाभ मिळत नाही. त्यामुळे अटी शिथिल करून सामान्य शेतकऱ्यांनाही योजनेत सामावून घ्यावे, अशी मागणी पुढे येत आहे.
संकरित गायींसाठी शासनाकडून विविध योजनांत मोठे अनुदान दिले जाते. त्या तुलनेत देशी गायींसाठीचे अनुदान अपुरे असल्याची भावना गो-पालकांमध्ये आहे. देशी गोवंश टिकवायचा असेल, तर अधिक आर्थिक मदत देणे आवश्यक असल्याचे मत पशुपालक व्यक्त करत आहेत.
मावळातील विविध गोशाळा आणि संस्था सध्या देशी गायींचे जतन करण्यासाठी प्रयत्न करत आहेत. मात्र, दुधाळ जनावरांसोबत भाकड गायी सांभाळणे आर्थिकदृष्ट्या आव्हानात्मक ठरत आहे. त्यामुळे ‘लाडकी गाय’ योजनेची व्याप्ती वाढवून अधिक निधी उपलब्ध करून द्यावा, अशी मागणी होत आहे.
योजनेचा प्रचार आणि जनजागृतीसाठी प्रशासनाने गावागावांत शिबिरे घ्यावीत, अशी अपेक्षाही व्यक्त होत आहे. योग्य नियोजन आणि अधिक मदत मिळाल्यास मावळ तालुक्यात देशी गोवंशाचे संवर्धन मोठ्या प्रमाणावर वाढू शकते, असा विश्वास पशुपालकांकडून व्यक्त केला जात आहे.
