नवी दिल्ली : भारताच्या इतिहासातील पहिली पूर्णपणे डिजिटल जनगणना म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या जनगणना २०२७ प्रक्रियेला वेग आला असून नागरिकांसाठी स्वयं-नोंदणी (Self-Enumeration) सुविधा उपलब्ध करण्यात आली आहे. यामुळे नागरिकांना घरबसल्या ऑनलाइन पद्धतीने स्वतःची आणि कुटुंबाची माहिती भरता येणार आहे.
केंद्र सरकारने यासाठी विशेष ऑनलाइन पोर्टल सुरू केले असून मोबाईल क्रमांकाच्या आधारे लॉगिन करून नागरिकांना जनगणनेची माहिती सादर करता येते. माहिती भरल्यानंतर संबंधित कुटुंबाला एक स्वतंत्र Self-Enumeration ID दिला जातो. त्यानंतर जनगणना अधिकारी घरभेटीदरम्यान या माहितीची पडताळणी करतात.
यंदाची जनगणना दोन टप्प्यांत पार पडणार आहे. पहिल्या टप्प्यात घरांची स्थिती, पाणी, वीज, स्वच्छता आणि इतर मूलभूत सुविधांची माहिती घेतली जात आहे. दुसऱ्या टप्प्यात लोकसंख्या, शिक्षण, रोजगार, स्थलांतर आणि सामाजिक-आर्थिक स्थितीशी संबंधित माहिती संकलित केली जाणार आहे.
सरकारी आकडेवारीनुसार देशभरातील १.४४ कोटींहून अधिक कुटुंबांनी डिजिटल स्वयं-नोंदणी प्रक्रिया पूर्ण केली आहे. डिजिटल पद्धतीमुळे माहिती संकलनाचा वेग वाढणार असून डेटा एंट्रीतील चुका कमी होण्याची अपेक्षा व्यक्त करण्यात येत आहे.
महाराष्ट्रासह अनेक राज्यांमध्ये स्वयं-नोंदणी मोहिमेला चांगला प्रतिसाद मिळत असून जनगणना कर्मचारी सध्या घरभेटीद्वारे माहितीची पडताळणी करत आहेत. राज्य सरकारांनीही नागरिकांना ऑनलाइन सुविधेचा लाभ घेण्याचे आवाहन केले आहे.
तज्ज्ञांच्या मते, ही जनगणना भविष्यातील मतदारसंघ पुनर्रचना, संसाधनांचे वाटप, कल्याणकारी योजना आणि विकास आराखडे तयार करण्यासाठी महत्त्वाची ठरणार आहे. त्यामुळे देशातील सर्व नागरिकांनी अचूक माहिती देऊन या प्रक्रियेत सहभाग नोंदवावा, असे आवाहन प्रशासनाकडून करण्यात आले आहे.
