पिंपरी–चिंचवड :
एका बाजूला जागतिक पर्यावरण दिनानिमित्त शहरभर वृक्षारोपण, स्वच्छता मोहिमा आणि पर्यावरण संवर्धनाच्या घोषणा सुरू आहेत. दुसऱ्या बाजूला पिंपरी-चिंचवडमध्ये प्लास्टिक प्रदूषणाचे संकट दिवसेंदिवस गंभीर होत आहे. बंदी असूनही प्रतिबंधित प्लास्टिकचा वापर सर्रास सुरू आहे. रस्त्यांच्या कडेला, नाल्यांमध्ये, कचराकुंड्यांमध्ये आणि मोकळ्या जागांमध्ये प्लास्टिकचे ढीग दिसत आहेत. पर्यावरण दिनी पर्यावरण वाचविण्याच्या घोषणा होत असताना प्रत्यक्षात शहर प्लास्टिकच्या विळख्यात अडकत असल्याचे वास्तव समोर आले आहे.
महापालिकेकडून वेळोवेळी प्लास्टिकविरोधी मोहिमा राबविल्या जातात. दंडात्मक कारवाईचे आकडेही जाहीर केले जातात. मात्र शहरातील बाजारपेठांमध्ये चित्र वेगळेच दिसते. भाजी विक्रेते, फेरीवाले, किरकोळ दुकानदार आणि अनेक व्यावसायिकांकडे आजही प्लास्टिक पिशव्यांचा खुलेआम वापर होत आहे. त्यामुळे बंदीची अंमलबजावणी नेमकी किती प्रभावी आहे, असा प्रश्न नागरिक उपस्थित करीत आहेत.
सध्या पावसाळ्यापूर्वी नालेसफाईची कामे सुरू आहेत. या कामांमधून प्लास्टिक प्रदूषणाची भीषणता पुन्हा एकदा समोर आली आहे. अनेक नाल्यांमध्ये प्लास्टिक पिशव्या, पाण्याच्या बाटल्या, खाद्यपदार्थांचे वेष्टन आणि इतर टाकाऊ वस्तू मोठ्या प्रमाणावर आढळत आहेत. त्यामुळे पाण्याचा प्रवाह अडत आहे. आगामी पावसाळ्यात अनेक भागांत पाणी साचण्याचा धोका वाढला आहे.
पर्यावरण अभ्यासकांच्या मते, एकदाच वापरल्या जाणाऱ्या प्लास्टिकमुळे सर्वाधिक हानी होत आहे. हे प्लास्टिक सहज विघटन होत नाही. अनेक वर्षे ते पर्यावरणात तसेच राहते. त्यामुळे मातीची गुणवत्ता कमी होते. जलस्रोत दूषित होतात. नाले आणि गटारे तुंबतात. परिणामी पर्यावरणीय समतोल बिघडत आहे.
प्लास्टिकचा फटका मुक्या प्राण्यांनाही बसत आहे. उघड्यावर फेकलेल्या प्लास्टिक पिशव्यांमधील अन्न खाताना गायी, कुत्री आणि इतर जनावरे प्लास्टिक गिळतात. हे प्लास्टिक त्यांच्या शरीरात साचते. त्यामुळे गंभीर आजार निर्माण होतात. अनेकदा जीवही जातो. पशुप्रेमी आणि पर्यावरण कार्यकर्ते याबाबत सातत्याने चिंता व्यक्त करीत आहेत.
नागरिकांच्या मते, प्लास्टिकविरोधी कारवाईत सातत्याचा अभाव आहे. काही दिवस मोहीम राबविली जाते. दंड वसूल केला जातो. त्यानंतर पुन्हा परिस्थिती जैसे थे होते. किरकोळ विक्रेत्यांवर कारवाई करण्याऐवजी प्लास्टिकचा पुरवठा करणाऱ्या उत्पादक आणि घाऊक विक्रेत्यांवर कठोर कारवाईची गरज असल्याचे मत व्यक्त होत आहे.
पर्यावरण दिनाच्या निमित्ताने शहराला प्लास्टिकमुक्त करण्याच्या घोषणा केल्या जात आहेत. मात्र केवळ भाषणे आणि मोहिमा पुरेशा ठरणार नाहीत. प्रशासनाची कठोर अंमलबजावणी आणि नागरिकांचा सक्रिय सहभाग आवश्यक आहे. अन्यथा स्वच्छ आणि हरित शहराचे स्वप्न कागदावरच राहण्याची भीती व्यक्त होत आहे.
प्लास्टिक प्रदूषण वाढण्यामागील प्रमुख कारणे
– प्रतिबंधित प्लास्टिकचा खुलेआम पुरवठा
– बंदीच्या अंमलबजावणीत सातत्याचा अभाव
– पर्यायी साधनांच्या वापराबाबत उदासीनता
– हॉटेल, पॅकेजिंग आणि डिलिव्हरी सेवांमधून वाढणारा कचरा
– नाले आणि सार्वजनिक ठिकाणी कचरा टाकण्याची प्रवृत्ती
प्लास्टिकमुक्त शहरासाठी आवश्यक उपाय
– उत्पादक आणि घाऊक पुरवठादारांवर कठोर कारवाई
– बाजारपेठांमध्ये नियमित तपासणी मोहीम
– कापडी आणि कागदी पिशव्यांच्या वापराला प्रोत्साहन
– शाळा, महाविद्यालये आणि सोसायट्यांमध्ये जनजागृती
– कचरा वर्गीकरणाची प्रभावी अंमलबजावणी
– प्रत्येक नागरिकाने प्लास्टिक वापर कमी करण्याचा संकल्प करणे
पर्यावरण दिनाचा खरा संदेश
पर्यावरणाचे संरक्षण केवळ एका दिवसापुरते मर्यादित नसावे. प्लास्टिकमुक्त जीवनशैलीचा स्वीकार ही काळाची गरज आहे. पिंपरी-चिंचवडला खऱ्या अर्थाने स्वच्छ, सुंदर आणि पर्यावरणपूरक शहर बनवायचे असेल, तर प्रशासनासोबत प्रत्येक नागरिकानेही जबाबदारी स्वीकारणे आवश्यक आहे. आज घेतलेला छोटासा निर्णय उद्याचे पर्यावरण वाचवू शकतो.
